Fabrika, atölye veya şantiyede biriken metal hurdanın cinsi netleşmeden teklif almak, satış tutarını ve teslim sorumluluğunu doğrudan etkiler. Aynı stok içinde bakır, alüminyum, paslanmaz ve demir karıştığında tartım sonucu tek kalem gibi görünse de alıcı tarafı ayrı fiyat basamaklarına böler. Cins yanlış okunursa ya malzeme düşük gruba yazılır ya da yük içinde gizli karışım iddiası çıkar. Bu yazı, saha testlerini adım adım anlatır; dolandırıcılık ve sahte tartım risklerini de aynı çerçevede işaret eder.
Amaç laboratuvar raporu üretmek değil; sevkiyat öncesi stoku sınıflandırmak, tartımda itiraz edilecek noktaları peşinen kapatmak ve yazılı teklife doğru kapsam vermektir. Bursa sanayi sahalarında, özellikle OSB stok alanlarında, hızlı ama kayıtlı bir tanıma akışı hem üreticiyi hem alıcıyı korur.
Metal hurda cinsini saha testiyle netleştirmek neden gerekir?
Hurda fiyatı malzemenin saflığına, alaşım sınıfına ve yabancı madde oranına göre ayrılır. Görünüşe bakarak karar vermek yetmez; boyalı, kaplamalı veya yağlı parçalar gözü yanılabilir. Saha testi, stoku en az iki gruba ayırır: manyetik ve manyetik olmayan. Ardından her grup kendi içinde kablo, sac, döküm, talaş veya konstrüksiyon gibi fiziksel forma göre ayrılır.
Cins belirsizliği en çok şu noktalarda sorun çıkarır: tartım sonrası yeniden sınıflandırma, yükün bir kısmının reddi, net ağırlıktan dara ve kirlilik düşümü. Keşif aşamasında test sonuçları yazılı teklife bağlandığında bu tartışmalar azalır. Yerinden hurda alımı planlanırken de aynı test seti, yükleme sırasını ve konteyner ayrımını belirler.
Yanlış sınıflandırmanın ticari sonucu
Bakır ile pirinç karıştığında, alüminyum ile çinko döküm yan yana kaldığında veya paslanmaz ile manyetik çelik aynı kasa içinde taşındığında alıcı tarafı en düşük basamağı esas alır. Bu, satıcının bilerek hile yaptığı anlamına gelmez; saha kontrolü yapılmadığında alıcı riski fiyata yansıtır. Test kaydı tutmak, itiraz halinde hangi parçanın hangi gruba girdiğini göstermek için yeterlidir.
Saha testleri: adım adım uygulama
Aşağıdaki testler ekipman maliyeti düşük, sahada uygulanabilir ve üretim hattını bozmayan yöntemlerdir. Her testin sınırı vardır; tek başına nihai alaşım analizi yerine geçmez. Birden fazla testi peş peşe uygulamak yanlış okuma riskini düşürür.
1. Mıknatıs testi (ferromanyetik ayırım)
El mıknatısı veya manyetik çubuk, demir-çelik grubunu alüminyum, bakır, pirinç ve çoğu paslanmaz 300 serisinden ayırır. Parça yüzeyi temizlenir; boya ve pas tabakası mıknatısı zayıflatabilir. Manyetik çekim güçlüyse malzeme demir-çelik veya manyetik paslanmaz (çoğu 400 serisi) tarafına yazılır. Çekim yoksa non-ferrous gruba alınır.
Dikkat: bazı paslanmazlar hafif manyetik olabilir; soğuk şekillendirilmiş 304 saclarda zayıf çekim görülebilir. Bu durumda tek testle karar vermeyin; kıvılcım veya asit adımına geçin. Demir ve çelik hurdası stokunda mıknatıs, döküm ile sacı ayırmak için de kullanılır; döküm parçalar genelde kırılgan ses verir.
2. Görsel ve etiket okuma
Boru, flanş, tank ve makine gövdelerinde döküm numarası, alaşım damgası veya levha etiketleri kalabilir. 304, 316, AlMg3, Cu-ETP gibi işaretler doğrudan gruba yazılır. Etiket yoksa renk, oksit tabakası ve kaynak dikişi incelenir. Bakır kırmızı-kahverengi oksit, alüminyum mat gri, pirinç sarı ton verir. Kaplama (krom, nikel, çinko) alt metali gizler; kesik kenardan bakmak gerekir.
3. Kıvılcım testi (taşlama ile çelik sınıflama)
Taşlama makinesi ile parçanın kenarından kısa kıvılcım alınır. Düşük karbonlu çelikte uzun, sarı-turuncu, az dallanan kıvılcım; yüksek karbonlu ve takım çeliklerinde kısa, bol yıldızlı kıvılcım görülür. Paslanmazda kıvılcım genelde kısa ve zayıftır. Bu test açık alanda, kıvılcım panosu ve yangın riski kontrolü ile yapılır. Kapalı depoda veya yanıcı buhar yakınında uygulanmaz.
Sorumluluk sınırı: kıvılcım testi alaşım yüzdesi vermez; yalnızca demir-çelik ailesi içinde kaba sınıflama sağlar. Hassas ısıl işlem çeliği veya alaşımlı takım çeliği için laboratuvar spektroskopisi gerekir. Saha için yeterli olan, hurda stokunu satılabilir gruplara ayırmaktır.
4. Yoğunluk ve el tartımı karşılaştırması
Aynı hacimdeki parçalar elde veya kantar üzerinde karşılaştırılır. Alüminyum hafif, bakır ve pirinç belirgin ağır, çelik orta-ağır hisseder. Kablo makarasında iletken cinsi bilinmiyorsa kısa bir uç soyulur; bakır kırmızı, alüminyum gri-beyazdır. Yoğunluk hissi, özellikle talaş ve döküm parçalarda yanıltıcı olabilir; yağ ve soğutma sıvısı ağırlığı artırır.
Alüminyum hurdası ile döküm çinko karıştığında el tartımı tek başına yetmez; renk ve kırılma yüzeyi de bakılır. Çinko döküm daha kırılgan ve gri-beyaz kırılma gösterir.
5. Eğe, sertlik ve talaş rengi
Eğe ile yüzeyden talaş alınır. Yumuşak bakır ve alüminyum talaş kolay kopar; sert çelik ve bazı paslanmazlar direnç gösterir. Talaş rengi ve kıvrılma biçimi not edilir. Bu test kaplamalı yüzeyde yanıltır; önce kaplama sıyrılır. El aleti yeterli değilse taşlama tozu rengi de ipucu verir.
6. Asit damlası ve paslanmaz ayırımı
Saha asit setleri (nitrik asit damlası gibi) yalnızca eğitimli personel ve KKD ile kullanılır. Damla, paslanmaz yüzeyde genelde zayıf tepki verirken karbon çeliğinde hızlı koyulaşma görülebilir. Asit testi çevre ve iş güvenliği riski taşır; kapalı alanda, deri ve göz koruması olmadan uygulanmaz. Alternatif olarak manyetik + kıvılcım kombinasyonu çoğu fabrikada yeterlidir.
7. Kablo ve iletken testleri
İzole kabloda dış kılıf rengi cins söylemez. Uç soyulur, iletken sayısı ve rengi kayda geçer. Çok damarlı kabloda bakır ve alüminyum karışık olabilir; her damar ayrı kontrol edilir. Eski motor sargıları vernikli ve yağlıdır; net ağırlık için izolasyon oranı not düşülür. Detaylı söküm planı için kablo sökümü süreci ayrı değerlendirilir.
Bakır hurdası tarafında çıplak tel, emaye sargı ve pirinç bağlantı parçaları ayrı kasalara konur. Pirinç vida ve rakor bakır tele karışırsa alıcı grubu düşürür.
Dolandırıcılık ve sahte tartım: cins testiyle bağlantılı riskler
Saha testlerinin asıl ticari değeri, sahte tartım ve kasıtlı karışım senaryolarını görünür kılmasıdır. Aşağıdaki uyarılar, fabrika müdürü ve satın alma sorumlusu için kontrol listesi gibidir. Bunlar abartılı korku senaryosu değil; stok ve sevk evrakında sık görülen zayıf noktalardır.
Karışık yükü tek cins gibi gösterme
Alıcı veya aracı, manyetik demir ile non-ferrous parçayı aynı kasa içinde tartıp tek fiyat basarsa satıcı fark etmeyebilir. Önlem: yükleme öncesi stoku iki veya üç gruba ayırın, her grubu ayrı tartın veya en azından ayrı kasa etiketleyin. Etiket üzerinde malzeme grubu, yaklaşık tonaj ve tarih yazılsın. Fotoğraflı envanter, sonradan itiraz için dayanak olur.
Dara ve kirlilik düşümünde şişirme
Yağlı talaş, beton yapışmış ankraj, lastik ve plastik aksam metal tartımına karışırsa net ağırlık tartışması çıkar. Cins testi burada dolaylı koruma sağlar: hangi parçanın metal, hangisinin yabancı madde olduğu peşinen işaretlenir. Metal gövdeli beyaz eşya ve makine hurdasında plastik panel ve lastik tekerlek sökülmeden tartılmamalıdır. Bu söküm, makine ve ekipman sökümü kapsamında planlanırsa yük temiz çıkar.
Telefon teklifi ile saha gerçeğinin uyuşmaması
Sadece fotoğraf veya sözlü tanım üzerinden verilen aralık, sahada cins farklı çıkınca bozulur. Güvenli yol: keşif yerinde yapılır, test sonuçları teklif metnine yazılır, tartım ve teslim evrakı işlemle birlikte düzenlenir. Fiyat rakamı bu metinde yer almaz; kapsam ve iş adımları yazılı teklife bağlanır. Keşif sonrası yazılı teklif, hem satıcıyı hem alıcıyı bağlayan tek net çerçevedir.
Tartım yeri ve gözlem
Tartım, işin teknik akışının bir adımıdır. Saha kantarında veya anlaşmalı tartım noktasında dara, brüt ve net değerlerin okunması; kantar fişi ve sevk evrakının eşleşmesi gerekir. Cins listesi fiş üzerinde veya ek listede yer almalıdır. Tek kalem yazılmış fiş, karışık yükte itiraz doğurur. Satıcı temsilcisi tartım anında hazır bulunmalı; yoksa en azından kantar çıktısı ve yük fotoğrafı aynı gün paylaşılmalıdır.
Sahte mıknatıs veya yanıltıcı gösteri
Nadir de olsa, sahada hızlı gösteri ile malzemenin non-ferrous olduğu iddia edilip sonra demir grubuna yazıldığı görülür. Kendi mıknatısınızı kullanın; test sonucunu not defterine veya telefon notuna işleyin. İkinci bir kişinin şahitliği, özellikle yüksek tonajlı fabrika tasfiyesi işlerinde faydalıdır.
Bursa tesis ve OSB stoklarında pratik uygulama
Nilüfer, Osmangazi ve Kestel hattındaki üretim tesislerinde hurda genelde vardiya sonu birikir. NOSAB, DOSAB, Hasanağa OSB ve Bursa OSB sahalarında stok alanı dar olduğundan cins ayrımı yükleme anına bırakılmamalıdır. Periyodik çıkış olan hatlarda, fire kutularını metal grubuna göre renklendirmek test süresini kısaltır.
İnegöl mobilya ve makine yan sanayisinde alüminyum profil ve demir konstrüksiyon aynı avluda durabilir. Gemlik ve Mudanya çevresindeki depolama ve lojistik tesislerinde ise kablo, raf ve palet demiri karışık çıkar. Her iki senaryoda da mıknatıs + görsel + kablo uç soyma üçlüsü çoğu stoku 30-60 dakikada gruplar. Nilüfer hurda alımı ve İnegöl hurda alımı hatlarında keşif randevusu, stok fotoğrafı ve yaklaşık tonaj bilgisiyle açılır.
Üretimi durdurmayan test planı
Test için hat durdurulmaz. Bakım molası veya vardiya devri sırasında numune alınır. Büyük parçalarda (pres gövdesi, tank, çelik kolon) taşınabilir mıknatıs ve etiket okuma yeterlidir; kıvılcım yalnızca ayrılmış kesim sahasında yapılır. Vinç ve forklift ihtiyacı iş kapsamına göre planlanır; test ekibi ile söküm ekibi aynı iş emrinde yazılırsa sorumluluk sınırı netleşir.
Satışa hazır stok için kontrol listesi
- Stok manyetik / non-ferrous olarak iki ana gruba ayrıldı mı?
- Bakır, alüminyum, pirinç ve paslanmaz kendi kasalarında mı?
- Kablo uçları soyulup iletken cinsi kayda geçti mi?
- Yağ, beton, plastik ve lastik gibi yabancı maddeler söküldü mü?
- Her kasa veya konteyner etiketinde malzeme grubu ve tarih var mı?
- Keşif notu ile yazılı teklif aynı kapsamı mı gösteriyor?
- Tartım anında satıcı temsilcisi veya kantar fişi kaydı planlandı mı?
Liste tamamlanmadan araç çağırmak, sahada yeniden ayırma ve zaman kaybı yaratır. Hurda konteyner hizmeti kullanılıyorsa her konteyner tek gruba ayrılmalıdır; karışık konteyner tartım sonrası itiraz doğurur.
Sıkça sorulan sorular
Saha mıknatıs testi paslanmazı kesin ayırır mı?
Hayır. Çoğu 304 ve 316 paslanmaz manyetik değildir; ancak soğuk şekillendirilmiş saclarda zayıf çekim olabilir. 400 serisi paslanmazlar manyetiktir. Mıknatıs tek başına yeterli değildir; damga, kıvılcım ve gerekirse asit adımı birlikte okunur.
Kabloyu sökmeden cins nasıl anlaşılır?
Kısa bir uç soyularak iletken rengi ve kesiti bakılır. Tüm makara sökülmeden de örnekleme yeterlidir. İletken bakır ise kırmızı, alüminyum ise gri-beyazdır. İzolasyon oranı tahmini net ağırlığı etkiler; bu oran teklif notuna yazılmalıdır.
Sahte tartımı nasıl fark ederim?
Brüt, dara ve net değerlerin tutarlılığı, kantar fişi ile sevk listesinin eşleşmesi ve cins gruplarının ayrı tartılması temel kontroldür. Yük fotoğrafı, kasa etiketleri ve keşif notu ile fiş karşılaştırılır. Anlaşmazlıkta tartım yeri ve tarih kaydı kritik kanıttır.
Talaş ve fire metalinde test nasıl yapılır?
Talaşta mıknatıs, renk ve yağ oranı bakılır. Soğutma sıvısı ve talaş yağı net ağırlığı düşürür. Karışık talaş (demir + alüminyum) mümkünse üretim kaynağına göre ayrı kutulanır. Kaynak bilinmiyorsa mıknatısla manyetik kısım ayrılır.
Keşifte test sonuçları teklife nasıl yansır?
Keşif tesiste yapılır; malzeme grupları, yaklaşık tonaj, söküm ihtiyacı ve lojistik notu yazılı teklife işlenir. Fiyat, keşif sonrası yazılı teklifle netleşir. Kapsam dışı malzeme sonradan eklenirse yeni değerlendirme gerekir.
Son adım: test kaydı ile güvenli satış
Metal hurda cinsini belirleyen saha testleri, laboratuvar iddiası değil operasyonel güvenlik aracıdır. Mıknatıs, görsel okuma, kıvılcım, yoğunluk ve kablo uç kontrolü birlikte uygulandığında stok satılabilir gruplara iner. Aynı kayıt, karışık yük ve sahte tartım tartışmalarında satıcı tarafının dayanağı olur.
Bursa’daki tesis, şantiye veya atölyenizde stok sınıflaması, söküm ve sevk planı için Doğruluk Metal keşif ekibi yerinde değerlendirme yapar. Kapsam ve iş adımları yazılı teklife bağlanır; araç, vinç ve konteyner ihtiyacı işin büyüklüğüne göre planlanır. Randevu ve keşif talebi için 0552 009 79 51 numarasını arayın veya https://www.dogrulukmetal.com.tr üzerinden iletişim formunu kullanın.
